Autizm, Daun sindromu, diqqət çətinlikləri və DEHB: valideyn nə bilməlidir
Rəsmi tibbi mənbələrin (ÜST, NHS) qısa izahı, hansı əlamətlərə diqqət yetirməli, kimə müraciət etməli və təhsil yolları. Sayt diaqnoz qoymur.
Bu səhifə nə deyil
Onlayn anket və ya bu mətn diaqnoz qoymur. Diaqnoz yalnız həkim və mütəxəssis komandası tərəfindən qoyulur. Aşağıdakı izahlar ÜST və NHS səhifələrinin öz sözlərimizlə qısa təsviridir (2026-09-06 açılıb) və profil mütəxəssisi tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Autizm (ÜST)
Autizm spektri — beyin inkişafı ilə bağlı müxtəlif vəziyyətlər qrupudur; sosial qarşılıqlı əlaqə və ünsiyyətdə müəyyən dərəcədə çətinlik, fəaliyyət və davranışda atipik nümunələr (bir fəaliyyətdən digərinə keçidin çətinliyi, detallara diqqət, hisslərə qeyri-adi reaksiya) ilə səciyyələnir. Əlamətlər erkən uşaqlıqda görünə bilər, diaqnoz isə çox vaxt gecikir. İmkanlar və ehtiyaclar çox fərqlidir. Sübuta əsaslanan psixososial müdaxilələr ünsiyyət və sosial bacarıqları yaxşılaşdıra bilər. ÜST-ə görə, geniş tədqiqatlar peyvəndlərin autizmə səbəb olmadığını göstərib.
Autizmin əlamətləri (NHS)
Kiçik uşaqlarda: nitqin gec başlaması və ya az danışmaq, deyilənləri anlamağa daha çox vaxt, az mimika və jest, digər uşaqlara maraq göstərməmək və ya birgə oyuna qoşulmaqda çətinlik, təkrarlanan hərəkətlər, gündəlik qaydanın dəyişməsindən narahatlıq, işıq-səs-dad-toxunuşa çox güclü və ya heç reaksiya verməmək. Hər autist uşaq fərqlidir və bütün əlamətlər olmaya bilər.
Daun sindromu (NHS)
Əlavə xromosomla doğulmaqdır; adətən təsadüfən yaranır və valideynlərin hamiləlikdən əvvəl və ya sonra etdiyi heç nə ilə bağlı deyil. Daun sindromlu insanlarda müəyyən dərəcədə öyrənmə çətinliyi olur, imkanları isə geniş diapazondadır: bəziləri müstəqil yaşayır və işləyir, bəziləri daha çox qayğıya ehtiyac duyur.
Diqqət çətinlikləri və DEHB (NHS)
DEHB əlamətləri adətən 12 yaşdan əvvəl başlayır: diqqəti saxlamaqda çətinlik (deyiləni dinləmək, təlimata əməl etmək, gündəlik işləri unutmaq), yüksək hərəkətlilik (yerində otura bilməmək) və impulsivlik (növbəni gözləməkdə çətinlik, sözü kəsmək). 5 yaşadək bir çox uşaq diqqətsiz və enerjili olur — bu, DEHB demək deyil; yorğunluq və narahatlıq da belə görünə bilər. Qızlarda diqqətsizlik forması daha az tanınır.
Azərbaycanda kimə müraciət etməli
Uşaq poliklinikası (pediatr → uşaq nevroloqu/psixiatrı), ehtiyac olarsa ixtisaslaşmış mərkəz; təhsil forması üçün psixoloji-tibbi-pedaqoji komissiya (ödənişsiz). Erkən müraciət dəstəyi tezləşdirir. Sayt konkret klinika və ya mütəxəssis tövsiyə etmir.
Təhsil yolları
İnklüziv sinif (ümumi məktəbdə dəstəklə), ayrıca xüsusi sinif, xüsusi məktəb və ya evdə təhsil — qərarı komissiya uşağın vəziyyətinə görə verir, valideynin razılığı ilə. Bakıda təsdiqlənmiş məktəb siyahıları «İnklüziv və xüsusi təhsil» bölməsində və kataloqdadır.
Prosedur addım-addım
1Əvvəlcə hara müraciət etməli
Uşaq poliklinikasına; nitq və ünsiyyət narahatlığında — uşaq nevroloqu/psixiatrı və loqoped.
2Hansı qurum cavabdehdir
Səhiyyə sistemi — diaqnoz; PTPK — təhsil forması.
3Sənədlər
Müşahidə qeydləri, bağça/məktəb xasiyyətnaməsi, əvvəlki rəylər.
4Necə yazılmalı
Poliklinika qəbulu; komissiya — elektron kabinet (bax «Komissiyadan keçmək»).
5Nə baş verir
Mütəxəssis müşahidə və sorğu aparır; lazım olduqda əlavə müayinələr. Nəticə bir görüşdə çıxmaya bilər.
6Hansı sənəd verilir
Həkim rəyi / diaqnoz; sonra komissiya qərarı.
7Növbəti addım
Dəstək planı (loqoped, psixoloq, davranış dəstəyi) və məktəb seçimi.
8İmtina və ya şübhə halında
İkinci rəy hüququnuz var; gözləmə dövründə evdə və məktəbdə dəstəyi dayandırmayın.
Ünvan və xəritə
1 nömrəli psixoloji-tibbi-pedaqoji komissiya (Nərimanov, Binəqədi)
11 nömrəli xüsusi ümumtəhsil məktəbi — Nərimanov rayonu, Hacı Murad və Molla Cümə küçələrinin kəsişməsi, 7 saylı ASAN xidmətin yaxınlığı
Həftənin III və V günləri, 10:00–16:00
2 nömrəli komissiya (Yasamal, Səbail, Nəsimi)
151 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi — Nəsimi rayonu, Dağıstan küçəsi 36, «28 May» metrosunun yaxınlığı
Həftənin III və V günləri, 10:00–16:00
3 nömrəli komissiya (Suraxanı, Xətai, Nizami)
Namiq Həmzəyev adına 238 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi — Nizami rayonu, Əliağa Kürçaylı küçəsi 70
Həftənin II və IV günləri, 10:00–16:00
4 nömrəli komissiya (Qaradağ)
Səxavət Məhərrəmov adına 106 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbi — Lökbatan qəsəbəsi, Bünyadzadə küçəsi 3
Həftənin III və V günləri, 10:00–16:00
5 nömrəli komissiya (Xəzər, Pirallahı, Sabunçu)
12 nömrəli internat tipli xüsusi ümumtəhsil məktəbi — Xəzər rayonu, Şüvəlan qəsəbəsi, A. İldırım küçəsi 43A
Həftənin II və IV günləri, 10:00–16:00
Xəritə keçidləri ünvana görə axtarış açır; koordinat rəsmi mənbədə göstərilmədiyi üçün dəqiq nöqtə vəd edilmir.
Müddətlər: rəsmi və təcrübədən
| Nə | Rəsmi müəyyən edilmiş müddət | Şəxsi təcrübəyə görə gözləmə |
|---|---|---|
| Diaqnostika | Rəsmi mənbələrdə sabit müddət tapılmadı — sayt onu uydurmur. | Şəxsi təcrübə hələ dərc edilməyib: sayt sahibinin «Şəxsi təcrübə» rubrikasına baxın. |
| Komissiya | Qəbul günləri rayon üzrə həftədə iki gün (BŞTİ) | Şəxsi təcrübə hələ dərc edilməyib: sayt sahibinin «Şəxsi təcrübə» rubrikasına baxın. |
Rəsmi müddət yalnız mənbədə tapılanda yazılır; təcrübə qeydləri müəllifin sözləri ilə, tarix və yerlə verilir və rəsmi müddət deyil. Şəxsi təcrübə rubrikası.
Məlumatın əsası
- Tibbi mənbə ÜST autizm faktları vərəqi; NHS autizm əlamətləri, Daun sindromu, DEHB — öz sözlərimizlə; profil mütəxəssisi ilə yoxlanılmalıdırYoxlanılmayıb
- Rəsmi səhifə BŞTİ: komissiya, anlayışlar, siyahılarMənbə açılıb